W poszukiwaniu korzeni

Łukasz Ostoja Solecki
ur: 6.08.1827 r. w m. Jawcz
zm: 2.03.1900 r. w m. Przemyśl

autor tezy teologicznej
tłumacz
profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego
biskup przemyski

Łukasz Ostoja Solecki urodził się 6 sierpnia 1827 roku w Jawczu, wiosce należącej do parafii Żurów dekanatu dolińskiego, w powiecie rohatyńskim, w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Gimnazjum ukończył w Brzeżanach (1844 z wynikiem celującym), a filozofię i teologię studiował w latach 1844-50 na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Lwowskiego jako alumn Seminarium Duchownego Metropolitalnego. Dnia 4.08.1847 r. przyjął święcenia niższe.

W roku 1848 w charakterze reprezentanta studentów teologii uczestniczył w jednej z delegacji lwowskich do Wiednia, związanej z wydarzeniami Wiosny Ludów. W wyniku tego władze uznały go za podejrzanego politycznie i długo nie godziły się na udzielenie mu święceń kapłańskich. Otrzymał je dopiero 17.11.1850 r. z rąk arcybiskupa lwowskiego Łukasza Baranieckiego.

W latach 1850-52 pracował jako wikariusz przy parafii św. Marcina we Lwowie, następnie (w 1852 r.) był kapelanem arcybiskupa Baranieckiego (zm. 1858 r.), a w latach 154-57 katechetą filii Gomnazjum im. Franciszka Józefa I we Lwowie.

Dnia 30.10.1854 r. otrzymał doktorat z teologii na Uniwersytecie Lwowskim (Theses ex universa Theologia, quas in Caesareo..., Leopoli 1854).

W roku akademickim 1857/58 objął na tymże uniwersytecie wykłady ze Starego Testamentu, języków orientalnych i archeologii biblijnej, a 14.11.1860 r. został mianowany przez cesarza Franciszka Józefa I profesorem tych przedmiotów.

W roku 1861 Galicyjskie Towarzystwo Gospodarskie powołało Soleckiego do komisji wydawniczej książek o treści moralnej i gospodarczej dla ludu, która jednak została najpierw zawieszona, a w roku 1865 rozwiązana reskryptem namiestnictwa. W roku 1863 przełożył z języka niemieckiego i wydał drukiem „Etykę katolicką” k. Martina (Lw., Wyd, 2, Przemyśl 1885).

W roku akademickim 1863/64 był dziekanem Wydziału teologicznego, a w latach 1864-65 rektorem. Na tym stanowisku wystarał się u władz austriackich o zwrot insygniów uniwersyteckich, zarekwirowanych w roku 1848. W roku 1864 wraz z prof. Hermanem Schmidem przeprowadził śledztwo w sprawie konfliktu profesora dogmatyki Józefa Czerlunczakiewicza z studentami – rusinami, zakończone usunięciem protestujących kleryków i przeniesieniem profesora do Krakowa. Po uzyskaniu kanonii w kapitule metropolitalnej w Lwowie (1865 r.) zrezygnował z katedry profesorskiej, ale na życzenie rządu pozostał jeszcze przez rok na stanowisku rektora.

W latach 1865-67 był posłem-wirylistą do sejmu galicyjskiego.

W roku 1866 odszedł Solecki całkowicie z uniwersytetu i został rektorem Metropolitalnego Seminarium Duchownego (funkcję tę pełnił do roku 1881), referentem w konsystorzu metropolitalnym oraz egzaminatorem prosynodalnym. Tego roku wszedł do rady miejskiej Lwowa (zasiadał tam do roku 1870). Wydał wówczas książeczkę do nabożeństwa Nabożeństwo chrześcijanina katolika na cały rok (Lw. 1867), a także przetłumaczył na język polski z hebrajskiego „List Chazarów”, ogłoszony przez A. Bielowskiego w: „Monumenta Poloniae Historica” (t. 1 s. 51-63). W roku 1867 został przez namiestnika Agenora Gołuchowskiego wysunięty na członka tworzonej właśnie Rady Szkolnej Krajowej, jako przedstawiciel Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego, po odrzuceniu przez biskupów poprzednich kandydatur. Po uzyskaniu akceptacji arcybiskupa Franciszka K. Wierzchleyskiego i ministra oświaty, Solecki otrzymał nominację cesarską (21.12.1867 r.) i 23.01.1868 r. celebrował w łacińskiej katedrze lwowskiej nabożeństwo z okazji inauguracji prac Rady. Przez kilkanaście lat przewodniczył jej Wydziałowi Szkół Ludowych. W roku 1869wszedł do Wydziału Galicyjskiej Kasy Oszczędności (funkcję tę pełnił do roku 1884). W roku 1873 został prałatem scholastykiem w kapitule lwowskiej, a jako jej prokurator zarządzał dobrami ziemskim. Był również diecezjalnym prezesem bractwa kapłanów «Bonus Pastor» i członkiem Stowarzyszenia Patriotycznej Pomocy. Przed rokiem `1878 został szambelanem papieskim oraz sędzią sądu metropolitalnego i archidiecezjalnego.

Już w roku 1870 biskupi galicyjscy umieścili nazwisko Soleckiego na liście kandydatów do wakującego biskupstwa przemyskiego, ale cesarz Franciszek Józef I mianował wówczas biskupem dziekana kapituły lwowskiej, Macieja Hirschlera. Po jego śmierci (27.05.1881 r.) kandydaturę Soleckiego na to biskupstwo ponowił arcybiskup Wierzchleyski, a za nim namiestnik Galicji Alfred Potocki i minister Galicji Florian Ziemiałkowski (20.10.181 r.). Dnia 28.10.1881 roku cesarz mianował Soleckiego biskupem przemyskim obrządku łacińskiego, co potwierdził papież Leon XII (27.03.1882 r.), obdarzając go przy tym (21.04.1882 r.) tytułami prałata rzymskiego i asystenta tronu papieskiego. Równocześnie z aktem prekonizacji Soleckiego, papież potwierdził nominację biskupa pomocniczego dla diecezji przemyskiej, Ignacego Łobosa, któremu Solecki musiał odstąpić część uposażenia. Sakrę biskupią przyjął 14.05.1882 r. w katedrze przemyskiej z rąk nuncjusza apostolskiego w Wiedniu, arcyiskupa S. Vanutelliego, w asyście biskupa grekokatolickiego przemyskiego Jana Stupnickiego i sufragana lwowskiego obrządku łacińskiego Seweryna Morawskiego. Swój pierwszy list pasterski wydał 14.05.1882 r., a 15.08.1882 r. za zgodą Stolicy Apostolskiej dokonał uroczystej koronacji słynącego łaskami obrazu Matki Boskiej w klasztorze franciszkanów w Kalwarii Pacławskiej. W roku 1884 kandydaturę Soleckiego na metropolię lwowską wakującą po śmierci arcybiskupa Wierzchleyskiego wysunął biskup krakowski Albin Dunajewski, ale bez rezultatu.

Solecki ożywił duszpasterstwo w diecezji. Przeprowadził osobiście lub przy pomocy kolejnych biskupów pomocniczych (od roku 1887 Jakuba Glazera, a od roku 1899 Józefa S. Pelczara) wizytację całej diecezji, a niektórych dekanatów dwukrotnie. W instytucie Teologicznym w Przemyślu utworzył katedrę filozofii, zaś w roku 1883 rozpoczął gruntowną restaurację katedry przy pomocy architekta Tomasza Prylińskiego (zakończoną już po śmierci Soleckiego) i własnym kosztem sprawił do niej główny ołtarz. Rozbudował też rezydencję biskupów przemyskich i gmach seminarium duchownego, tworzył nowe parafie, zbudował kilka kościołów i kaplic mszalnych. Wydał wiele listów i odezw pasterskich, w tym trzy w sprawie restauracji katedry (10.06.1882r., 19.08.1884 r., 3.10.1885 r.), o masonerii (29.09.1884 r.) i list przestrzegający ludność wiejską przed emigracją do Ameryki (14.02.1885 r.). Sprzyjał urządzaniu misji parafialnych, głównie przez redemptorystów i jezuitów, oraz zakładaniu stowarzyszeń i bractw kościelnych (Apostolstwo, Modlitwy, Bractwo Trójcy Świętej, Bractwo SS. Aniołów, Stróżów, Świętej Rodziny z Nazaretu, Konferencje św. Wincentego à Paulo, Bractwo różańcowe i szkaplerzne, oraz Trzeci Zakon św. Franciszka). Do działalności zakonów odnosił się w zasadzie życzliwie, przyjął do diecezji redemptorystów i karmelitanki bose (1883 r.), serafitki i franciszkanki Rodziny Maryi. Choć odmówił Bronisławowi Markiewiczowi zgody na założenie nowego zgromadzenia zakonnego (późniejszych michalitów), jednak zatwierdził mu statut Towarzystwa «Powściągliwości i Pracy». Liczba księży w diecezji za jego rządów wzrosła o blisko 15%. Często głosił kazania w katedrze i w parafiach wiejskich w czasie wizytacji, zaprowadził nabożeństwo różańcowe w październiku 1885 r. Dnia 19.01.1892 r. ogłosił nowy „Porządek nabożeństwa” w całej diecezji. Wydał kilka instrukcji diecezjalnych regulujących tryb nauczania religii i udzielania rekolekcji w szkołach różnych typów, a w latach 1884-94 przewodniczył komisji episkopatu katolickiego Austrii, która przygotowała plan nauczania religii dla szkół średnich cesarstwa. W roku 1897 zaprowadził okresowe nabożeństwa dla rekrutów wojskowych. Interesował się losem chorych i starszych kapłanów. W tej intencji ogłosił w rok 1885 specjalną odezwę do duchowieństwa. Księży zobowiązał do corocznych rekolekcji (1898 r.) i opracował wskazówki o wzajemnych stosunkach proboszczów z wikariuszami (1898 r.).

Jako biskup ordynariusz, Solecki był znów od roku 1882 do śmierci posłem do Sejmu Krajowego galicyjskiego i członkiem jego komisji szkolnej. W roku 1884 przedstawił na jego forum wniosek o złożenie podziękowania Franciszkowi Józefowi I za pomoc dla ofiar powodzi w Galicji, uchwalony jednomyślnie, a w roku 1887 wszedł w skład komisji mającej uczcić 40 rocznicę wstąpienia cesarza na tron. W roku 1888 stanął na czele pielgrzymki polskiej do Rzymu, przyczynił się do uzyskania dla niej audiencji u papieża Leona XIII, na której przemawiał (21.04.1888 r.). Do ruchu chłopskiego Solecki początkowo odnosił się z sympatią, zalecał czytanie „Wieńca” i „Pszczółki” Stanisława Stojałowskiego, lecz w roku 1893 zmienił stanowisko, podpisał wspólny list pasterski episkopatu galicyjskiego zakazujący ich prenumeraty (Kr. 1895 r.), a 26.08.1896 r. i 17.12.1897 r. ogłosił listy potępiające Stojałowskiego. Zwalczał również „Przyjaciela Ludu”, redagowanego przez Bolesława Wysłoucha. Zalecał księżom zakładanie kółek rolniczych, kas pożyczkowych wg wzorców F. W. Reiffeisena, czytelni ludowych, kółek Towarzystwa Wstrzemięźliwości (1890, 1895 r.), sklepów «chrześcijańskich» oraz oddziałów straży pożarnych. Dnia 21.01.1898 r. wydał list pasterski, w którym zwraca uwagę na pogłębiającą się nędzę wśród najuboższych rodzin w diecezji. Poparł akcję salezjanów organizowania szkół rzemieślniczych oraz zakładanie ochronek dla dzieci wiejskich przez służebniczki i felicjanki. Zatwierdził: Stowarzyszenie Katolickie dla Robotników (1898 r.), Organizację Katolickich Robotników «Przyjaźń» (1898 r.) i Stowarzyszenie Opieki nad Terminatorami św. Stanisława Kostki (1900 r.), a także Bractwo św. Barbary dla kolejarzy. Z własnych funduszy wydał kilka tys. złr. Na budowę domu dla robotników. Urządził diecezjalne obchody jubileuszy: 400-lecia śmierci św. Jana z Dukli (1884 r.), 1000-lecia śmierci św. Metodego (1885 r.), 200-lecia zwycięstwa pod Wiedniem (1883 r.), 300-lecia kanonizacji św. Jacka (1889 r.), 300-lecia Unii Brzeskiej (1896 r.) i 100-lecia urodzin Adama Mickiewicza (1898 r.). posiadał też tytuł hrabiego papieskiego, należał do współfundatorów mauzoleum papieża Piusa IX w krypcie bazyliki św. Wawrzyńca za murami w Rzymie. W roku 1898 Franciszek Józef I mianował go kawalerem Orderu Żelaznej Korony II kl. I tajnym radcą.

Na początku 1900 roku do rezydencji Soleckiego w Przemyślu wtargnął rozgorączkowany tłum demonstrantów, oburzonych odmową celebrowania bezpłatnie pogrzebu ubogiego szewca ze strony miejscowego księdza parafialnego. Sterroryzowany Solecki przydzielił do prowadzenia procesji pogrzebowej jednego z kanoników, ale w następstwie zajścia ciężko zaniemógł. Po dłuższej chorobie zmarł 2.03.1900 roku w Przemyślu, pochowany został 5.03.1900 r. na tamtejszym cmentarzu przy udziale episkopatu galicyjskiego trzech obrządków.

TESTAMENT
Łukasza „Ostoja” SOLECKIEGO

A2/00
15

1. Przedłożone przez ck. notariusza Władysława Janickiego jako komisarza sądowego akty spadkowe po zmarłym dnia 2 marca 1900 r. w Przemyślu Łukaszu Ostoja Soleckim jako to: protokół dochodzeń majątkowych

2. Po zmarłym pozostało pisemne rozporządzenie ostatniej woli z daty Przemyśl 24 lutego 1900 r., które ze względu, iż spadkobierca ustanowił uniwersalnym spadkobiercą Maksymiliana Ostoja Soleckiego uznajemy jako testament wobec czego wprowadzamy postępowanie spadkowe na podstawie wspomnianego testamentu.

3. W wyż. wym. rozporządzeniu ostatniej woli poczynił spadkobierca następujące legata:

I. Na rzecz otworzyć się mającej fundacji imienia siódmego kanonika penatencjariusza przy kapitule katedralnej ob. łac. w Przemyślu 40.000 zł czyli 80.000 kor. W listach zastawnych Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego według ich wartości imiennej.

Zarząd tym funduszem zostawił kapitule ob. łac. zaś prawo prezentowania na kanonię zastrzegł każdoczesnemu biskupowi ordynariuszowi obrz. łac. w Przemyślu.

II. Dla stowarzyszenia robotników katolickich w Przemyślu pod nazwą „Przyjaźń” przeznaczył 4.000 zł czyli 8.000 kor. Na budowę własnego domu tegoż stowarzyszenia.

III. Dla ochronki św. Jadwigi i dla Zakładu sierót śp. księdza Ziemiańskiego zostających pod zarządem sióstr Felicjanek przeznaczył po 1.000 zł czyli po 2.000 kor. w listach zastawnych Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego według ich wartości imiennej.

IV. Na „Dom ubogich” w Przemyślu istniejący przeznaczył 1.000 zł czyli 2.000 kor. imiennej wartości w listach zastawnych Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego.

V. Na rzecz funduszu restauracji dzwonnicy przy katedrze łacińskie w Przemyślu się znajdującej przeznaczył w listach zastawnych Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego według ich nominalnej wartości sumę 5.000 zł czyli 10.000 kor. Pozostawiając użycie tej kwoty kapitule katedralnej obrz. łac. w Przemyślu.

VI. Stowarzyszeniu „Bractwa bini pastoris” w Przemyślu przeznaczył jako fundusz trwały sumę 5.000 zł czyli 10.000 kor. W tych samych listach zastawnych według ich nominalnej wartości z tem postanowieniem, aby roczne procenta od tej sumy na cele tego stowarzyszenia były obracane.

VII. Całe urządzenie domowe jakie posiadał na pierwszem piętrze pałacu które zamieszkiwała, oraz całą bibliotekę prywatną znajdującą się na drugiem piętrze tego pałacu przeznaczył na własność biskupstwa obrz. łac. w Przemyślu zaś użytek takowy zastrzegł każdoczesnemu następcy.

VIII. Kuzynom: Adamowi, Maryanowi i Eugeniuszowi Strzyżewskim przeznaczył ze swoich listów zastawnych Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego według ich wartości imiennej sumę 5.000 zł czyli 10.000 kor. do równego pomiędzy ich podziału.

IX. Córkom śp. siostry swojej Agnieszki Prochaska, a to: Celinie Kwiatkowskiej, Sewerynie Moszorowej i Julii Głowickiej przeznaczył dla każdej po 3.000 zł czyli po 6.000 kor. w listach zastawnych Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego według ich imiennej wartości.

X. Celestynie Wojciechowskiej i jej córce Henryce Rodakowskiej przeznaczył sumę 3.000 zł czyli 6.000 kor. w listach zastawnych Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego do równego między nie podziału.

XI. Franciszkowi Prochasce przeznaczył sumę 4.000 zł czyli 8.000 kor. w listach zastawnych Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego według ich wartości imiennej.

XII. Ustanawiając uniwersalnym swoim dziedzicem bratanka swego Maksymilina Ostoję Soleckiego postanowił testater, aby po jego zejściu sprzedał inwentarze tak pałacowe jako też folwarczne a po spieniężeniu takowych z kapitału stąd uzyskanego jako też z gotówki i papierów wartościowych w kasie spadkodawcy znajdujących się o ile takowe na zaspokojenie ustawowych legatów nie będą użyte i jeszcze pozostaną, zatrzymał dla siebie na swoją własność dwie trzecie części, zaś pozostałą jedną trzecią część rozdzielił w częściach między: Albina Soleckiego, Filemonę Solecką, Leonarda Soleckiego i Dr Antoniego Prochaskę.

XIII. Na fundację mszalną za spokój duszy przy łac. kościele katedralnym w Przemyślu ustanowić się mającą przeznaczył 2.000 zł czyli 4.000 kor. aby za odsetki od tego kapitału odprawiane corocznie po jego śmierci w rocznicę tejże jedną mszę św. śpiewane i jeden nocturn.

XIV. Oficyalistom w dobrach spadkobiercy w czasie sporządzenia rozporządzenia ostatniej woli w służbie pozostającym przeznaczył każdemu po 300 zł czyli po 600 kor. a dla służących tak w Przemyślu jako też w dobrach spadkodawcy w folwarkach o własnej administracji zostających przeznaczył po 200 zł czyli po 400 kor.

Według dochodzeń przez ck. notariusza jako komisarza sądowego przeprowadzonych są to następujący oficyaliści:

a) Jan Figura – nadleśniczy w Jaśliskach

b) Józef Fustachiewicz – leśniczy w Delejowej

c) Karol Dumnicki – podleśniczy w Lipowcu

d) Maryan Wojciechowski – nadleśniczy w Brzozowie

e) N. Żeńczak – podleśniczy w Woli Wyżnej

f) Franciszek Ksawery Kaszubski – leśniczy w Bliznem

g) Izydor Dmytrzek – podleśniczy w Starej Wsi

h) Feliks Jaworski – leśniczy w Domaradzu

i) Bronisław Sokulski – leśniczy w Popardach

j) Julian Kwaśniewski – nadleśniczy w Łukowcu

k) Jan Panesz – leśniczy w Soplach ad Bihale

l) Jan Skierliński – zarządca folwarku w Skołoszowie

m) Stefan Jaklisiński – przełożony obszaru dworskiego w Skołoszowie

zaś słudzy:

a) Teodor Fedyszyn – lokaj w Przemyślu

b) Tomasz Sienkiewicz – lokaj w Przemyślu

c) Kazimierz Zabielski – lokaj w Przemyślu

d) Jan Bal – kucharz w Przemyślu

e) Józef Barański – portyer w Przemyślu

f) Józef Inglatowicz – furman w Przemyślu

g) Seńko Purcha – karbowy w Skłoszowie

h) Michał Bartków – polny w Skłoszowie

i) Józef Pluta – polny w Skłoszowie

j) Józef Marciński – chmielarz w Skłowszowie

k) Michał Rykiert – kowal w Skłoszowie

XV. Notaryuszowi konsystayralnemu ks. Janowi Ingrzamowi przeznaczył 400 zł czyli 800 kor. a pisarzowi konsystayrialnemu Adolfowi Dworzaczkowi 300 zł czyli 600 kor., w końcu jursorowi Filibertowi Różyckiemu 200 zł czyli 400 kor.

XVI. Ks. Alfredowi Białogłowskiemu przeznaczył 2.000 zł czyli 4.000 kor.

O tych legatach zawiadamiamy legatryuszów a o legatach fundacyjnych i pobożnych także ck. Namiestnictwo i ck. Prokuraturę Skarbu we Lwowie przy dołączeniu odpisów testament.

4. Zarząd majątkiem spadkowym poruczmy uniwersalnemu dziedzicowi Maksymilianowi Ostoja Soleckiemu.

5. Zarządcy temu polecamy, aby legata pobożne, tudzież przeznaczone dla małoletnich powypłacał lub należycie zabezpieczył, gdyż inaczej przyznanie spadku nie może nastąpić.

6. Wykaz spadku udzielamy ck. gł. Urzędowi podatkowemu w Przemyślu do wymierzenia należności szkotnej z potwierdzeniem, iż wykaz ten zgodnie z aktami spadkowymi i inwentarzem jest sporządzony.

7. Zarządcy p. Maksymilianowi Ostoja Soleckiemu polecamy aby wymierzane należności w przeciągu 30 dni od doręczenia tyczącego wezwania płatniczego uiścił i kwitami wobec nas się wykazał, i tenże przedtem spadek nie zostanie przyznanym.

8. Ck. notariuszowi Władysławowi Janickiemu jako komisarzowi sądowemu przyznajemy następujące należności:

a) za spisanie aktu zejścia - 10 kor. 50 h

b) przeszukanie i przegląd papierów oraz spisanie protokołów 3 maja - 52 kor. 50 h

c) podanie do sądu z wyszczególnieniem papierów wartościowych celem złożenia do depozytu - 20 kor.

d) czynności przygotowawcze do sporządzenia inwentarza, przeszukanie ubikacji, spisanie i oszacowanie nieruchomości - 315 kor.

e) podróż do Skłoszowa, spis i oszacowanie nieruchomości - 52 kor. 50 h

f) uporządkowanie biblioteki, spis dzieł i oszacowanie - 315 kor.

g) czystopis dzieł biblioteki - 25 kor.

h) protokół 4 maja - 5 kor. 25 h

i) sporządzenie inwentarza i strata czasu 30 dni - 315 kor.

j) czystopis inwentarza - 20 kor.

k) wykaz spadku - 50 kor.